Termin zawity na zgłaszanie roszczeń wydłużony do 3 lat

W dniu dzisiejszym Prezydent RP podpisał Ustawę z dnia 22 lutego 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska. Obecnie z roszczeniem, o którym mowa w art. 129 ust. 1-3 nowelizowanej ustawy, będzie można wystąpić w okresie 3 lat, a nie jak dotychczas 2 lat, od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

Trzyletni termin na zgłaszanie roszczeń dotyczy również tych właścicieli nieruchomości znajdujących się w OOU, dla których dwuletni termin zawity nie upłynął do dnia wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 14 marca 2019 r.

Powyższa zmiana przepisów jest spowodowana stwierdzeniem przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt K 2/17 w dniu 7 marca 2018 r niekonstytucyjności dwuletniego terminu zawitego, o którym mowa w art 129 ust. 4 ustawy Prawo Ochrony Środowiska oraz uznaniem, że przepis ten traci moc prawną w terminie 12 miesięcy od publikacji orzeczenia, to jest właśnie w dniu 14 marca 2019 r.

Zmiana terminu zawitego z dwóch na trzy lata nie ma wpływu na możliwość dochodzenia roszczeń przez właścicieli nieruchomości znajdujących się wewnątrz OOU dla lotniska Chopina w Warszawie utworzonego w 2011 r., którzy dotąd nie zgłosili swoich roszczeń. Roszczenia takich osób wygasły w sierpniu 2013 r. i nie mogą uzyskać odszkodowania na podstawie przepisów ustawy Prawo Ochrony Środowiska z tytułu położenia ich nieruchomości w OOU.

Nowelizacja nie zmienia również sytuacji osób, których nieruchomości położone były w OOU dla lotniska Chopina z 2007 r., a swoje roszczenia zgłosiły dopiero w 2013 r. Również w tym przypadku roszczenia wygasły w sierpniu 2009 r. wskutek upływu terminu zawitego.

Obecnie trwają prace nad utworzeniem nowego obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska Chopina. Jeżeli nieruchomość znajdująca się wewnątrz OOU z 2011 r. zostanie objęta dodatkowymi ograniczeniami, czas na zgłaszanie roszczeń będzie biegł na nowo i wyniesie 3 lata od daty publikacji aktu prawnego wprowadzającego OOU. Prawo do zgłoszenia roszczeń oraz dochodzenia odszkodowań będzie przysługiwała również osobom, których nieruchomości znajdą się po raz pierwszy na terenie OOU.

Dwuletni termin zawity jest niekonstytucyjny – orzeczenie TK

Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt K 2/17 w dniu 7 marca 2018 r. orzekł, że:

I. Art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 519, 785, 898, 1089, 1529, 1566, 1888, 1999, 2056 i 2290 oraz z 2018 r. poz. 9 i 88) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
II. Przepis wymieniony w części I traci moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.

Powyższe oznacza, że dwuletni termin zawity na zgłaszanie roszczeń odszkodowawczych związanych z wprowadzeniem OOU jest niekonstytucyjny, a właściciele nieruchomości, których pozwy zostały oddalone z powodu przekroczenia terminu zawitego będą mogły wnosić do sądów o wznowienie postępowań, a ich sprawy będą rozpatrzone merytorycznie. Również osoby, które dotąd nie zgłaszały żadnych roszczeń będą mogły zgłosić roszczenia oraz wnieść powództwo do sądu.

Zachęcamy do skorzystania z naszych usług w zakresie obsługi prawnej takich postępowań. Po wypełnieniu formularza kontaktowego znajdującego się w zakładce oferta, Państwa sprawa zostanie bezpłatnie zweryfikowana, a następnie przedstawimy ofertę na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych..

Uzasadnienie wyroku jest następujące:

„Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił art. 129 ust. 4 prawa ochrony środowiska (dalej: p.o.ś.), że niedopuszczalnie z perspektywy zasady proporcjonalności ogranicza prawo własności nieruchomości (użytkowanie wieczyste i ograniczone prawa rzeczowe) przez wprowadzenie krótkiego, bo jedynie dwuletniego terminu zawitego zgłoszenia roszczeń właścicieli nieruchomości i innych uprawnionych, których sposób korzystania z nieruchomości został ograniczony ze względu na ochronę środowiska. Z licznych skarg skierowanych do Rzecznika wynikało, że w wielu wypadkach w momencie, w którym uprawnieni dowiedzieli się o wprowadzonych ograniczeniach, było już za późno na podniesienie roszczeń rekompensacyjnych.
Czytaj dalej

Do zachowania terminu zawitego wystarczy próba ugodowa

Sąd Najwyższy w uchwale sygn. akt III CZP 37/17 potwierdził, że do zachowania dwuletniego terminu zawitego na zgłaszanie roszczeń dotyczących szkód związanych z wprowadzeniem OOU wystarczające jest złożenie w sądzie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Nie jest przy tym wymagane, aby podmiot zobowiązany otrzymał odpis takiego wniosku przed upływem terminu.

Treść uchwały Sądu Najwyższego w tej sprawie ma następujące brzmienie:

„​Do zachowania dwuletniego terminu przewidzianego w art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 519 ze zm.) wystarczające jest złożenie przed jego upływem do sądu wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.”

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o zbadanie zgodności z Konstytucją terminu zawitego

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o zbadanie przez Trybunał Konstytucyjny, czy
art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. Prawo Ochrony środowiska jest niezgodny z:
1) art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP,
2) art. 2 Konstytucji RP,
3) art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
4) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sprawa ma sygnaturę K 2/17. Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim wniosku stwierdza w podsumowaniu m.in.: Ograniczenie w art. 129 ust. 4 p.o.ś prekluzyjnym, krótkim terminem możności dochodzenia, przyznanych przez art. 129 ust. 1-3 p.o.ś.,roszczeń mających rekompensować skutki tych ograniczeń, jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa własności, gdyż niejako „automatycznie” wygasza wszystkie roszczenia niezależnie od stopnia ograniczenia uprawnień właścicielskich. W przypadku bardzo daleko idących ograniczeń prawa własności, nabierających cech faktycznego wywłaszczenia, wygaszenie takich roszczeń godzi w istotę prawa własności, jaką jest jego wartość (użyteczność) dla właściciela, co – w ocenie Rzecznika – pozwala na postawienie regulacji zawartej wart. 129 ust. 4 p.o.ś zarzutu naruszenia art. 64 ust. l w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji.”

Ważne orzeczenie SN w sprawie terminu zawitego w sprawach dot. OOU

W sprawach dotyczących roszczeń właścicieli nieruchomości za szkody spowodowane wprowadzeniem OOU często pojawiały się wątpliwości związane z oceną prawną sytuacji, w której właściciele nieruchomości składali do sądów zawezwania do próby ugodowej przed upływem terminu do zgłaszania roszczeń, a odpisy tych wniosków były dostarczane przedsiębiorstwu zobowiązanemu do wypłaty odszkodowania po tym terminie. W wielu takich sprawach powództwa były oddalane z uzasadnieniem, że sformułowanie „zgłoszenie roszczeń” powinno być interpretowane w taki sposób, że do zachowania terminu zawitego konieczne jest doręczenie podmiotowi zobowiązanemu dokumentu, w którym roszczenia są zgłaszane.

Sąd Najwyższy w uchwale sygn. akt III CZP 7/17 z dnia 12 maja 2017 r. przełamał tę niekorzystną interpretację stwierdzając:

Wniesienie do sądu wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, bez uprzedniego zgłoszenia roszczenia osobie obowiązanej do jego zaspokojenia, prowadzi do zachowania dwuletniego terminu przewidzianego w art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 519) również wtedy, gdy odpis wniosku został doręczony tej osobie po upływie tego terminu.”

Uchwała powyższa może również znaleźć zastosowanie w przypadku osób, które wysłały zgłoszenie roszczeń listem poleconym bez potwierdzenia odbioru lub wysyłka przesyłki miała miejsce przed upływem dwuletniego terminu na zgłaszanie roszczeń, a odbiór już po upływie terminu oraz w sytuacjach, gdy przed upływem terminu właściciel nieruchomości złożył pozew o zapłatę, a odpis pozwu został doręczony pozwanemu po upływie tego terminu.

Bardzo istotny wyrok SN w sprawie OOU z 2007 r.

Sąd Najwyższy opublikował dziś uchwałę podjętą w składzie 7-osobowym w sprawie III CZP 62/16 o następującej treści:

Rozporządzenie Wojewody Mazowieckiego Nr 50 z dnia 7 sierpnia 2007 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (Dz.Urz. Województwa Mazowieckiego Nr 156, poz. 4276) obowiązywało do dnia wejścia w życie uchwały nr 76/11 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (Dz.Urz. Województwa Mazowieckiego nr 128, poz. 4086).

Powyższa uchwała może skutkować oddalaniem powództw lub apelacji powodów w sprawach o odszkodowania związane z wprowadzeniem OOU z 2007 r., o ile ich roszczenie nie zostało zgłoszone w terminie dwóch lat od daty wejścia w życie rozporządzenia nr 50.

Sąd Najwyższy ponownie zajmie się kwestią obowiązywania OOU z 2007 r.

Sąd Najwyższy rozpatruje obecnie 2 zagadnienia prawne dotyczące obowiązywania OOU z 2007 r.

Pierwsze zapytanie z 31.12.2015 r. o sygnaturze akt III CZP 114/15 dotyczy sposobu traktowania przez sądy osób, które posiadając nieruchomości w OOU z 2007 r. roszczenia zgłosiły dopiero w terminie przewidzianym dla OOU z 2011 r. Sąd Najwyższy ma ustalić czy w celu uzyskania odszkodowania należy udowodnić istnienie w „nowym” obszarze na nieruchomości powoda dodatkowych ograniczeń.

„Czy właścicielowi nieruchomości (użytkownikowi wieczystemu, posiadaczowi prawa rzeczowego ograniczonego), który wystąpił z roszczeniami w 2-letnim terminie zawitym z art.129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.2013.1232 j.t.) od dnia wejścia w życie uchwały Sejmiku Województwa Mazowieckiego Nr 76/11 z dnia 20 czerwca 2011 r. (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 128 z 20.07.2011 r. poz. 4088):

1. przysługuje prawo do żądania odszkodowania za poniesioną szkodę w związku z ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości posadowionej w granicach Obszaru Ograniczonego Użytkowania dla Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina, bez konieczności porównywania zakresu ograniczeń wprowadzonych ww. uchwałą Sejmiku a ograniczeń wprowadzonych Rozporządzeniem Wojewody Mazowieckiego Nr 50 z dnia 7 sierpnia 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Maz., Nr 156, poz. 4276), w związku z którym to aktem prawa miejscowego nie wystąpił z roszczeniami w terminie z art. 129 ust. 4 p.o.ś.?

2. czy też przysługuje mu wyłącznie prawo do żądania odszkodowania stanowiącego ewentualnie dalszą (inną) szkodę przy uwzględnieniu obowiązujących ograniczeń wprowadzonych Rozporządzeniem Wojewody Mazowieckiego Nr 50 z dnia 7 sierpnia 2007 r.?​”

Drugie zapytanie z 19.01.2016 r. oznaczone sygnaturą akt III CZP 7/16 dotyczy ustalenia czy OOU z 2007 r. utracił moc ze względu na wejście w życie przepisów zmieniających organ uprawniony do wydania aktu prawnego wprowadzającego OOU lub ze względu na niestosowanie przepisów dot. OOU z 2007 r. przez sądy administracyjne i inne organy administracji publicznej.

„1) Czy akt prawa miejscowego w postaci rozporządzenia nr 50 z dnia 7 sierpnia 2007 r. Wojewody Mazowieckiego w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (Dz.Urz. Województwa Mazowieckiego Nr 156 z 2007 r., poz. 4276) utracił moc w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199 z 2008 r., poz. 1227),

2) w przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie postawione w pkt 1, czy utrata mocy obowiązującej ww. rozporządzenia nr 50 nastąpiła wskutek powszechnego zaprzestania jego uznawania i stosowania przez organy administracji publicznej oraz sądownictwo administracyjne (instytucja desuetudo) i jeżeli tak, to jaką datę należy uznać za istotną dla zastosowania tego skutku?​”

Przypominamy, że Sąd Najwyższy w 2015 r. rozpatrywał zapytanie prawne dotyczące OOU z 2007 r. w sprawie sygn. akt III CZP 34/15. W orzeczeniu tym stwierdzono, iż „Rozporządzenie Wojewody Mazowieckiego nr 50 z dnia 7 sierpnia 2007 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego z 2007 r., Nr 156, poz. 4276) nie utraciło mocy z dniem 15 listopada 2008 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.).”

Czym bliżej lotniska tym trudniej o odszkodowanie…

Obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska Chopina w Warszawie został utworzony  Rozporządzeniem Wojewody nr 50 z dnia 07.08.2007 r. Osobom, które były właścicielami nieruchomości w dniu wejścia w życie OOU (tj. 25.07.2009 r.) przysługiwało prawo do wystąpienia z roszczeniem o wypłatę odszkodowań w terminie 2 lat od wejścia w życie rozporządzenia, czyli do dnia 25 sierpnia 2009 r.

Właściciele nieruchomości mogli ubiegać się na podstawie Ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska:
– o wykup nieruchomości bądź jej części,
– o wypłatę odszkodowania za utratę wartości nieruchomości,
– o wypłatę odszkodowania za koszty wypełnienia wymogów technicznych dotyczących budynków w zakresie zapewnienia w pomieszczeniach właściwego klimatu akustycznego.

W dniu 29 września 2009 r., NSA postanowieniem w sprawie II OSK 502/09, stwierdził że Rozporządzenie Wojewody nr 50 z dnia 07.08.2007 r. utraciło moc i obszar ograniczonego użytkowania nie obowiązuje. Na podstawie tego orzeczenia sądy powszechne przestały stosować to rozporządzenie i oddalały pozwy osób, które dochodziły swoich praw.

Organy administracji również zaprzestały stosowania wskazanego powyżej rozporządzenia, wydając szereg decyzji o pozwoleniu na budowę z przeznaczeniem budynków na cele mieszkaniowe, mimo iż przepisy dot. utworzenia OOU na to nie zezwalały.

Uchwałą nr 76/11 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 20.06.2011 r. obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska Chopina w Warszawie został ponownie utworzony. 

Wielu właścicieli nieruchomości znajdujących się w nowym OOU, których nieruchomości były uprzednio w OOU z 2007 r. zdecydowało się na zgłoszenie roszczeń oraz wystąpienie do sądu z roszczeniem o wypłatę odszkodowań. Byli przekonani, że skoro OOU z 2007 r. nie obowiązywał i nie mogli dochodzić skutecznie swoich roszczeń to obecnie dwuletni termin zawity na zgłoszenie roszczeń liczy się na nowo.

Niestety, składy orzekające w takich sprawach stały na innym stanowisku. Powództwa takie oddalano ze względu na upływ terminu zawitego na zgłoszenie roszczeń, który upłynął w 2009 r.

Sąd Najwyższy orzekł w dniu 25 czerwca 2015 r. (sygn. akt III CZP 34/15) iż obszar ograniczonego użytkowania z 2007 r. nie przestał obowiązywać nie podzielając tym samym stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Niekorzystne dla właścicieli nieruchomości orzeczenie SN w sprawie OOU z 2007 r.

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2015 r.

​”Rozporządzenie Wojewody Mazowieckiego nr 50 z dnia 7 sierpnia 2007 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla Portu Lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego z 2007 r., Nr 156, poz. 4276) nie utraciło mocy z dniem 15 listopada 2008 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227 ze zm.).”

Powyższe orzeczenie oznacza w praktyce, że termin na zgłaszanie roszczeń dla właścicieli nieruchomości znajdujących się w OOU z 2007 r., które po wejściu w życie OOU z 2011 r. nie zostały objęte strefą o większych ograniczeniach, upłynął w dniu 25 sierpnia 2009 r. Roszczenia zgłoszone po tym terminie nie będą uwzględniane przez sądy ze względu na upływ 2-letniego terminu zawitego.

Odszkodowania za spadek wartości nieruchomości wokół Okęcia: sąd przyznaje się do błędu

Każdy może się mylić, sądowi też się to przydarzyło – stwierdziła sędzia, wydając wyrok wstępny w sprawie przeciw Przedsiębiorstwu Państwowemu „Porty Lotnicze”.

Chodzi o odszkodowanie za spadek wartości nieruchomości położonych w obszarze ograniczonego użytkowania (OOU) ustanowionym wokół stołecznego lotniska Okęcie. Sąd doszedł do przekonania, że osoby, które miały nieruchomości w strefie już za czasów obowiązywania poprzedniego OOU z 2007 r., miały prawo wystąpić z powództwami później – dopiero na podstawie kolejnej strefy utworzonej w 2011 r. I w ich przypadku nie upłynął dwuletni termin zawity na dochodzenie roszczeń. Powód? Trudno uznać, że pierwszy obszar w ogóle obowiązywał.

Treść uzasadnienia do omawianego orzeczenia, po jego publikacji, zostanie udostępniona na naszej stronie internetowej w dziale Wyroki OOU Warszawa pod sygn. akt IV C 706/13.

Zachęcamy do lektury pełnej treści artykułu w Dzienniku Gazeta Prawna.