Odszkodowanie jest należne również w przypadku sprzedaży nieruchomości

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2019 r. sygn. akt VII AGa 1327/18 potwierdza stanowisko, zgodnie z którym odszkodowanie związane z utworzeniem OOU jest należne nawet jeżeli właściciel nieruchomości sprzeda ją po wejście w życie OOU. Poniżej fragment uzasadnienia tego wyroku.

Roszczenie oparte na art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. związane jest z przysługiwaniem określonemu podmiotowi własności nieruchomości w czasie ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania. Późniejsze zaś zmiany struktury właścicielskiej nie mają znaczenia dla ustalenia podmiotu, któremu roszczenie to przysługuje, albowiem pozostaje ono przy osobie która była właścicielem nieruchomości w dniu objęcia jej zakresem obszaru ograniczonego użytkowania.

Uchwała SN. Odsetki należne od dnia powstania stanu opóźnienia

Sąd Najwyższy w dniu 8 listopada 2019  r. podjął uchwałę oznaczoną sygn. akt III CZP 32/19 następującej treści.

Zasądzenie odszkodowania za szkodę określoną w art. 129 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1396 z późn. zm.) według cen z dnia jego ustalenia nie wyłącza przyznania odsetek za opóźnienie od dnia powstania stanu opóźnienia.”

Wyrok SN. Odszkodowanie powinno zapewnić pełne naprawienie szkody

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 listopada 2019 r., sygn. akt I CSK 464/18 stwierdził m.in. jak następuje.

„Drugi zarzut naruszenia art. 129 ust. 2 p.o.ś. w związku z art. 361 k.c. odnosi się do jego błędnej wykładni i przyjęcia, że szkoda określana jest w sposób obiektywny, tj. na podstawie wartości rynkowej danego dobra, nie zaś za pomocą metody subiektywnej, określającej indywidualną sytuację skarżącej, oraz wartości składnika, jaką przedstawia on ze względu na stosunek do innych składników majątku, indywidualnych potrzeb sytuacji skarżącej, a więc uwzględniając jego związek z majątkiem jako całością. Określanie szkody w ujęciu obiektywnym bądź subiektywnym jest sporne w piśmiennictwie. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela pogląd, że naprawienie szkody ma prowadzić do postawienia poszkodowanego w takiej sytuacji majątkowej, jak gdyby nie doszło do naruszenia jego interesów.

Według uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1998 r., III CZP 72/97 (OSNC 1998, Nr 9, poz. 133), odszkodowanie powinno przywrócić w majątku poszkodowanego stan naruszony zdarzeniem wyrządzającym szkodę. Cel ten realizuje naprawienie szkody uwzględniające indywidualną sytuację poszkodowanego, co ono umożliwia pełne naprawienie szkody. W tej sytuacji trafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 299 k.p.c. przez zaniechanie przesłuchania stron, które pozwoliłoby do określenia zakresu i wysokości szkody poniesionej przez powódkę. „

Termin zawity na zgłaszanie roszczeń wydłużony do 3 lat

W dniu dzisiejszym Prezydent RP podpisał Ustawę z dnia 22 lutego 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska. Obecnie z roszczeniem, o którym mowa w art. 129 ust. 1-3 nowelizowanej ustawy, będzie można wystąpić w okresie 3 lat, a nie jak dotychczas 2 lat, od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

Trzyletni termin na zgłaszanie roszczeń dotyczy również tych właścicieli nieruchomości znajdujących się w OOU, dla których dwuletni termin zawity nie upłynął do dnia wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 14 marca 2019 r.

Powyższa zmiana przepisów jest spowodowana stwierdzeniem przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt K 2/17 w dniu 7 marca 2018 r niekonstytucyjności dwuletniego terminu zawitego, o którym mowa w art 129 ust. 4 ustawy Prawo Ochrony Środowiska oraz uznaniem, że przepis ten traci moc prawną w terminie 12 miesięcy od publikacji orzeczenia, to jest właśnie w dniu 14 marca 2019 r.

Zmiana terminu zawitego z dwóch na trzy lata nie ma wpływu na możliwość dochodzenia roszczeń przez właścicieli nieruchomości znajdujących się wewnątrz OOU dla lotniska Chopina w Warszawie utworzonego w 2011 r., którzy dotąd nie zgłosili swoich roszczeń. Roszczenia takich osób wygasły w sierpniu 2013 r. i nie mogą uzyskać odszkodowania na podstawie przepisów ustawy Prawo Ochrony Środowiska z tytułu położenia ich nieruchomości w OOU.

Nowelizacja nie zmienia również sytuacji osób, których nieruchomości położone były w OOU dla lotniska Chopina z 2007 r., a swoje roszczenia zgłosiły dopiero w 2013 r. Również w tym przypadku roszczenia wygasły w sierpniu 2009 r. wskutek upływu terminu zawitego.

Obecnie trwają prace nad utworzeniem nowego obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska Chopina. Jeżeli nieruchomość znajdująca się wewnątrz OOU z 2011 r. zostanie objęta dodatkowymi ograniczeniami, czas na zgłaszanie roszczeń będzie biegł na nowo i wyniesie 3 lata od daty publikacji aktu prawnego wprowadzającego OOU. Prawo do zgłoszenia roszczeń oraz dochodzenia odszkodowań będzie przysługiwała również osobom, których nieruchomości znajdą się po raz pierwszy na terenie OOU.

Wyrok Sądu Najwyższego ws OOU. Odszkodowanie jest należne nawet gdy lotnisko funkcjonowało od wielu lat.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 marca 2018 r. (sygn. akt II CSK 306/17) oddalił kasację Portu lotniczego w Poznaniu od wyroku zasądzającego na rzecz właściciela nieruchomości odszkodowanie w kwocie 50.351 zł.

Sąd Najwyższy potwierdził po raz kolejny, że „związek ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania z obniżeniem wartości nieruchomości należy rozumieć szeroko. W związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru, lecz także obniżenie jej wartości wynikające z tego, że na skutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zwężenia granic własności (art. 140 i 144 k.c.) i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na obszarze ograniczonego użytkowania. Właściciel, który przed wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji przekraczającej standard ochrony środowiska, został w wyniku ustanowienia obszaru możliwości takiej pozbawiony. Szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. jest więc także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, że właściciel musi znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje.„.

Sąd Najwyższy nie uwzględnił zarzutu pozwanego, że lotnisko funkcjonowało już wcześniej, a wprowadzenie OOU nie spowodowało w praktyce zwiększenia uciążliwości, podtrzymując stanowisko Sądu Okręgowego, który stwierdził, że „okoliczność, iż lotnisko funkcjonuje od wielu lat i emitowało hałas także wcześniej, nie pozbawia powodów roszczenia odszkodowawczego. Przyjął, że możliwość dochodzenia takiego roszczenia otworzyło objęcie nieruchomości powodów obszarem ograniczonego użytkowania”.

Powodowie w tej sprawie dochodzili początkowo kwoty 10.000 zł. Następnie po opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości rozszerzyli powództwo do kwoty 50.351 zł. Sąd Najwyższy potwierdził, że takie rozszerzenie powództwa jest możliwe o ile spełnia warunki, o których mowa w art. art. 193 k.p.c.

Dwuletni termin zawity jest niekonstytucyjny – orzeczenie TK

Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt K 2/17 w dniu 7 marca 2018 r. orzekł, że:

I. Art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 519, 785, 898, 1089, 1529, 1566, 1888, 1999, 2056 i 2290 oraz z 2018 r. poz. 9 i 88) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
II. Przepis wymieniony w części I traci moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.

Powyższe oznacza, że dwuletni termin zawity na zgłaszanie roszczeń odszkodowawczych związanych z wprowadzeniem OOU jest niekonstytucyjny, a właściciele nieruchomości, których pozwy zostały oddalone z powodu przekroczenia terminu zawitego będą mogły wnosić do sądów o wznowienie postępowań, a ich sprawy będą rozpatrzone merytorycznie. Również osoby, które dotąd nie zgłaszały żadnych roszczeń będą mogły zgłosić roszczenia oraz wnieść powództwo do sądu.

Zachęcamy do skorzystania z naszych usług w zakresie obsługi prawnej takich postępowań. Po wypełnieniu formularza kontaktowego znajdującego się w zakładce oferta, Państwa sprawa zostanie bezpłatnie zweryfikowana, a następnie przedstawimy ofertę na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych..

Uzasadnienie wyroku jest następujące:

„Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił art. 129 ust. 4 prawa ochrony środowiska (dalej: p.o.ś.), że niedopuszczalnie z perspektywy zasady proporcjonalności ogranicza prawo własności nieruchomości (użytkowanie wieczyste i ograniczone prawa rzeczowe) przez wprowadzenie krótkiego, bo jedynie dwuletniego terminu zawitego zgłoszenia roszczeń właścicieli nieruchomości i innych uprawnionych, których sposób korzystania z nieruchomości został ograniczony ze względu na ochronę środowiska. Z licznych skarg skierowanych do Rzecznika wynikało, że w wielu wypadkach w momencie, w którym uprawnieni dowiedzieli się o wprowadzonych ograniczeniach, było już za późno na podniesienie roszczeń rekompensacyjnych.
Czytaj dalej

Wyrok SN. Wprowadzenie OOU ma negatywne konsekwencje dla właścicieli nieruchomości

Sąd Najwyższy w wyroku z 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II CSK 602/16 podtrzymał korzystne stanowisko w sprawie roszczeń właścicieli nieruchomości znajdujących się na terenie obszarów ograniczonego użytkowania dla lotnisk. Sąd Najwyższy podtrzymał utrwalone w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym ograniczeniem w korzystaniu z nieruchomości, o którym mowa w art. 129 ust. ustawy Prawo ochrony środowiska jest samo wprowadzenie OOU.

„Już z przytoczonego brzmienia przepisu art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. wynika, że odszkodowanie należy się „w związku z ograniczeniem korzystania z nieruchomości”, a nie w związku z utratą możliwości dochodzenia roszczenia o zaprzestanie negatywnego oddziaływania na nieruchomość, jak to ujmuje skarżący. Oficjalne potwierdzenie takiego ograniczenia korzystania z nieruchomości następuje w drodze uchwały właściwego sejmiku o ustanowieniu strefy tego ograniczenia. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lutego 2010 r. III CZP 129/08 (nie publ.) uznał, że ograniczeniem tym jest już samo ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania, gdyż powoduje ono obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych w treści aktu o utworzeniu o.o.u. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten wskazał na dalsze negatywne konsekwencje ustanowienia o.o.u. dla właścicieli nieruchomości. Na skutek wejścia tego aktu w życie, dochodzi do zawężenia granic prawa własności. Od tej daty właściciel musi bowiem znosić dopuszczalne na tym obszarze podwyższone normatywnie immisje hałasu, bez możliwości żądania ich zaniechania, co, rzecz jasna, wpływa również na obniżenie wartości nieruchomości.

Stanowisko takie można uznać z utrwalone w judykaturze Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 6 maja 2010 r., nie publ., II CSK 602/10, z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 509/11, OSNC 2013, nr 2, poz. 26, czy z dnia 21 sierpnia 2013 r., II CSK 578/12, OSNC 2014, nr 4, poz. 47). Zgodnie z tym orzecznictwem, ograniczenie prawa własności, będące konsekwencją uchwalenia o.o.u., stanowi wprawdzie czynnik składający się na szkodę poniesioną przez powodów, ale – wbrew przekonaniu skarżącego – szkody tej nie wyczerpuje. Jeszcze bardziej istotnym czynnikiem jest tu bowiem samo utworzenie o.o.u. Jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny, w odbiorze potencjalnych nabywców, akt prawa miejscowego o utworzeniu o.o.u., otwierający, przynajmniej potencjalnie, legalną drogę do zwiększenia operacji lotniczych, wpływa na zmniejszenie wartości nieruchomości. W doktrynie uznano, że w świadomości uczestników lokalnego rynku nieruchomości pojawia się wtedy przeświadczenie o „skażeniu” objętego tym aktem obszaru czynnikiem negatywnym (w tym wypadku hałasem), powodujące obniżenie wartości położonych na tym terenie nieruchomości.”

Do zachowania terminu zawitego wystarczy próba ugodowa

Sąd Najwyższy w uchwale sygn. akt III CZP 37/17 potwierdził, że do zachowania dwuletniego terminu zawitego na zgłaszanie roszczeń dotyczących szkód związanych z wprowadzeniem OOU wystarczające jest złożenie w sądzie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Nie jest przy tym wymagane, aby podmiot zobowiązany otrzymał odpis takiego wniosku przed upływem terminu.

Treść uchwały Sądu Najwyższego w tej sprawie ma następujące brzmienie:

„​Do zachowania dwuletniego terminu przewidzianego w art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 519 ze zm.) wystarczające jest złożenie przed jego upływem do sądu wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.”

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o zbadanie zgodności z Konstytucją terminu zawitego

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o zbadanie przez Trybunał Konstytucyjny, czy
art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. Prawo Ochrony środowiska jest niezgodny z:
1) art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP,
2) art. 2 Konstytucji RP,
3) art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
4) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sprawa ma sygnaturę K 2/17. Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim wniosku stwierdza w podsumowaniu m.in.: Ograniczenie w art. 129 ust. 4 p.o.ś prekluzyjnym, krótkim terminem możności dochodzenia, przyznanych przez art. 129 ust. 1-3 p.o.ś.,roszczeń mających rekompensować skutki tych ograniczeń, jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa własności, gdyż niejako „automatycznie” wygasza wszystkie roszczenia niezależnie od stopnia ograniczenia uprawnień właścicielskich. W przypadku bardzo daleko idących ograniczeń prawa własności, nabierających cech faktycznego wywłaszczenia, wygaszenie takich roszczeń godzi w istotę prawa własności, jaką jest jego wartość (użyteczność) dla właściciela, co – w ocenie Rzecznika – pozwala na postawienie regulacji zawartej wart. 129 ust. 4 p.o.ś zarzutu naruszenia art. 64 ust. l w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji.”

Pomiary izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych również przy rozszczelnionych oknach

W toku procesów dotyczących odszkodowań związanych z obowiązkiem zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w nieruchomościach znajdujących się w OOU, konieczna jest weryfikacja, czy przegrody zewnętrzne posiadają właściwą izolacyjność akustyczną. W tym celu biegli z zakresu akustyki dokonują specjalistycznych pomiarów, które w uproszczeniu mają odpowiedzieć na pytanie, jakie jest „tłumienie” dźwięku przez ściany z oknami. Pomiar taki polega na generowaniu dźwięku o dużej mocy na zewnątrz budynku i mierzeniu hałasu, który jest słyszalny wewnątrz.

Zgodnie z art. 147 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, „wentylacja i klimatyzacja powinny zapewniać odpowiednią jakość środowiska wewnętrznego, w tym wielkość wymiany powietrza, jego czystość, temperaturę, wilgotność względną, prędkość ruchu w pomieszczeniu, przy zachowaniu przepisów odrębnych i wymagań Polskich Norm dotyczących wentylacji, a także warunków bezpieczeństwa pożarowego i wymagań akustycznych określonych w rozporządzeniu.” W myśl art. 149 pkt. 1 ww. rozporządzenia „strumień powietrza zewnętrznego doprowadzanego do pomieszczeń, niebędących pomieszczeniami pracy, powinien odpowiadać wymaganiom Polskiej Normy dotyczącej wentylacji, przy czym w mieszkaniach strumień ten powinien wynikać z wielkości strumienia powietrza wywiewanego, lecz być nie mniejszy niż 20 m3/h na osobę przewidywaną na pobyt stały w projekcie budowlanym.” W związku z czym przebywanie przy szczelnie zamkniętych oknach mogłoby spowodować przekroczenia CO2 w pomieszczeniu, co jest szkodliwe dla zdrowia. W przypadku braku instalacji nawiewników okiennych bądź ściennych, jedyną możliwością spełnienia tego wymagania jest rozszczelnienie przynajmniej jednego okna.

Mając na uwadze powyższe, należy w pismach procesowych lub bezpośrednio podczas pomiarów żądać od biegłego określenia izolacyjności akustycznej przegród zewnętrznych po wykonaniu pomiarów przy co najmniej jednym rozszczelnionym oknie.